Làm sao để ChatGPT nhắc đến thương hiệu của bạn

Chủ một công ty phần mềm quản lý kho mở ChatGPT, gõ đúng câu mà khách hàng của họ hay hỏi: "phần mềm quản lý kho cho doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam nên dùng gì?"

AI trả lời một đoạn gọn gàng, nêu tên bốn nhà cung cấp. Không có tên công ty đó. Trong khi họ làm mảng này tám năm, website vẫn nằm trang một Google cho đúng cụm từ đó.

Đây là tình huống đang lặp lại ở rất nhiều doanh nghiệp Việt, và nó khó chịu hơn tụt hạng Google, vì tụt hạng thì còn thấy mình ở trang hai. Còn ở đây bạn đơn giản là không tồn tại trong câu trả lời. Không có trang hai để mà tụt xuống.

Bài này trả lời ba câu: AI chọn nhắc tên ai dựa trên cái gì, nghiên cứu đã đo được điều gì thật sự có tác dụng, và bạn nên bắt đầu từ đâu.

Trước hết, phân biệt hai thứ hay bị gộp

Có hai chuyện khác nhau mà mọi người hay gọi chung là "được AI nhắc tới".

Thứ nhất là được nhắc tên. AI viết ra tên thương hiệu của bạn trong câu trả lời, nhưng không kèm đường dẫn. Nó nhắc vì trong quá trình huấn luyện, tên bạn đã xuất hiện đủ nhiều bên cạnh chủ đề đó, ở đủ nhiều nơi, đến mức mô hình học được mối liên hệ ấy.

Thứ hai là được trích dẫn. AI dẫn hẳn đường dẫn tới một trang cụ thể của bạn làm nguồn. Chuyện này xảy ra ở lớp khác: khi trả lời, AI đi tìm thông tin trên web theo thời gian thực rồi chọn vài nguồn để dựa vào.

Phân biệt này quan trọng vì hai chuyện đó cần hai cách làm khác nhau, và phần lớn bài viết tiếng Việt về chủ đề này gộp chung làm một. Được nhắc tên là bài toán dấu vết thương hiệu trên khắp internet. Được trích dẫn là bài toán trang của bạn có xứng đáng làm nguồn cho câu hỏi đó không.

Vì sao AI đang nhắc tên đối thủ chứ không nhắc bạn

Câu trả lời không lãng mạn: vì đối thủ được nói tới nhiều hơn ở những nơi mà mô hình đã đọc.

Có một con số đáng để dừng lại. Nghiên cứu Generative Pulse của Muck Rack, phân tích hơn một triệu câu hỏi đưa vào AI, cho thấy 85,5% nguồn được AI trích dẫn đến từ earned media, tức báo chí, bài của bên thứ ba, nội dung do người khác viết về bạn, chứ không phải website của chính thương hiệu.

Con số đó lật ngược thói quen cũ. Suốt hai mươi năm SEO, chiến trường là website của mình: viết bài trên site mình, tối ưu trang của mình, xây link trỏ về mình. Còn ở đây, phần lớn thứ AI dựa vào lại nằm ngoài website của bạn.

Nghĩ theo cách này thì dễ hiểu hơn. Nếu một người đọc năm mươi bài viết, thảo luận, video về ngành phần mềm kho ở Việt Nam mà không bài nào nhắc tên công ty đó ở đầu bài, thì khi có người hỏi họ "nên dùng phần mềm nào", họ cũng sẽ không nhớ ra tên đó. Mô hình ngôn ngữ hoạt động gần giống vậy, chỉ khác là nó đọc nhiều hơn người rất nhiều lần.

Nghiên cứu đã đo được gì

Đây là phần mà hầu hết bài tiếng Việt bỏ qua, hoặc chép lại một con số duy nhất mà không nói nó từ đâu ra.

Năm 2023 một nhóm nghiên cứu ở Princeton công bố bài "GEO: Generative Engine Optimization", sau đó được nhận vào hội nghị KDD 2024. Họ dựng một bộ câu hỏi lớn, thử chín cách sửa nội dung khác nhau, rồi đo xem cách nào làm nội dung dễ được đưa vào câu trả lời của AI hơn. Bài gốc nằm ở arxiv.org, ai cũng đọc được, không phải trả tiền.

Ba cách hiệu quả nhất, đo được, là:

Thêm số liệu cụ thể vào nội dung, tăng khoảng 41%. Thêm trích dẫn trực tiếp từ người có thẩm quyền, tăng khoảng 38%. Dẫn nguồn cho những gì mình nói, tăng khoảng 34%.

Nhưng phát hiện đáng nói nhất lại là một cái âm: nhồi từ khoá làm giảm khoảng 10% khả năng được trích dẫn. Chưa thấy bài tiếng Việt nào nhắc chi tiết này, mà nó lại quan trọng, vì nhồi từ khoá đúng là thói quen mà nhiều người đang mang từ SEO cũ sang.

Ba cách hiệu quả kia có một điểm chung dễ bị bỏ qua: chúng không phải thủ thuật kỹ thuật. Chúng là ba đặc điểm của một bài viết tử tế. Có số thật, có dẫn lời người biết việc, có ghi rõ mình lấy thông tin từ đâu. Nói cách khác, thứ làm AI tin bạn cũng chính là thứ làm người đọc tin bạn.

Điều Google nói chính thức, và vì sao nó đáng để bạn biết

Trong tài liệu chính thức dành cho người làm web, Google viết thẳng rằng để xuất hiện trong AI Overviews hay AI Mode thì không có yêu cầu gì thêm và không cần tối ưu đặc biệt nào. Họ nói rõ hơn nữa: không cần tạo file máy đọc mới, không cần file văn bản dành riêng cho AI, không cần loại dữ liệu có cấu trúc đặc biệt nào cả.

Mình nhắc điều này không phải để bảo bạn khỏi làm gì. Mình nhắc vì trên thị trường đang có những gói dịch vụ bán đúng những thứ mà Google vừa nói là không cần. Cụ thể nhất là file llms.txt, thứ đang được rao như điều kiện bắt buộc để lọt vào mắt AI, trong khi bằng chứng hiện có không ủng hộ chuyện đó. Mình bóc riêng chuyện này trong bài llms.txt có tác dụng thật không.

Cần công bằng: câu của Google chỉ đúng cho các tính năng AI của Google. ChatGPT hoạt động khác, nó lấy thông tin qua chỉ mục của Bing, nên trang của bạn có được Bing thu thập hay không lại là chuyện có thật sự ảnh hưởng. Nhưng ngay cả vậy thì việc cần làm cũng là việc cơ bản, không phải thủ thuật mới.

Bốn việc thật sự nên làm

Gộp lại từ những gì đo được, đây là thứ tự mình cho là đúng.

Việc thứ nhất, kiểm tra xem mình đang ở đâu đã. Đừng làm gì cả cho tới khi biết hiện trạng. Mở ChatGPT, Perplexity, Gemini, hỏi đúng những câu mà khách hàng của bạn hỏi, và ghi lại xem AI nhắc tên ai. Cách làm cụ thể, miễn phí, mất khoảng ba mươi phút, mình viết riêng trong bài tự kiểm tra thương hiệu có được AI nhắc không. Không có bước này thì ba tháng sau bạn không biết mình có tiến bộ hay không.

Việc thứ hai, đưa số thật và nguồn thật vào nội dung của mình. Đây là việc rẻ nhất và có bằng chứng mạnh nhất. Thay vì viết "chúng tôi triển khai nhanh chóng", viết "trung bình 18 ngày từ lúc ký tới lúc chạy thật, tính trên 34 dự án năm ngoái". Thay vì "theo nghiên cứu cho thấy", ghi rõ nghiên cứu nào, năm nào, và dẫn đường dẫn. Vừa đúng ba chiến thuật đã đo được, vừa làm bài đọc thuyết phục hơn hẳn.

Việc thứ ba, trả lời trước rồi kể chuyện sau. AI bóc nội dung theo từng đoạn chứ không đọc cả trang rồi tóm tắt. Một đoạn tự đứng được, trả lời gọn một câu hỏi cụ thể trong khoảng bốn mươi tới sáu mươi từ, dễ được lấy ra hơn nhiều so với một ý bị rải qua ba đoạn. Điều này không có nghĩa là bỏ giọng kể. Nó có nghĩa là sau đoạn mở đầu, nên có một đoạn nói thẳng câu trả lời.

Việc thứ tư, và là việc nặng nhất, làm cho người khác nói về mình. Quay lại con số 85,5% ở trên. Nếu chỉ viết trên website của mình thì bạn đang chơi ở phần nhỏ của sân. Xuất hiện trong bài của người khác, trong danh sách so sánh do bên thứ ba lập, trong thảo luận cộng đồng, trong nội dung của khách hàng nói về kết quả họ đạt được. Việc này chậm, không có thủ thuật, và chính vì thế nó là thứ đối thủ khó đuổi kịp nhất.

Ba việc đừng mất thời gian

Đừng nhồi từ khoá. Đã có số: giảm khoảng 10%. Đây là thói quen cũ mang sang, và nó phản tác dụng đúng nghĩa đen.

Đừng vội mua công cụ theo dõi. Có cả một lớp phần mềm mới bán việc đo độ hiển thị trên AI, phần lớn tính bằng đô la mỗi tháng. Chúng có ích khi bạn đã có quy trình và cần theo dõi hàng ngày ở quy mô lớn. Với một công ty vừa bắt đầu, mở ba cửa sổ chat và ghi vào một bảng tính cho kết quả tương đương trong vài tháng đầu.

Đừng đợi có ngân sách mới bắt đầu. Ba trong bốn việc ở trên không tốn tiền, chỉ tốn kỷ luật viết. Đây cũng là lý do mình cho rằng doanh nghiệp nhỏ đang có cửa lớn hơn họ tưởng trong giai đoạn này.

Vì sao thời điểm này quan trọng với thị trường Việt

Báo cáo e-Conomy SEA 2025 do Google, Temasek và Bain thực hiện cho thấy 81% người dùng Việt Nam tương tác với công cụ AI mỗi ngày, cao nhất Đông Nam Á, trên Indonesia 80% và Thái Lan 74%. Cùng báo cáo đó, 83% đang học và nâng kỹ năng AI.

Nghĩa là hành vi hỏi AI trước khi tìm Google đã phổ biến ở Việt Nam nhanh hơn phần lớn khu vực. Nhưng nội dung tiếng Việt để AI lấy làm nguồn thì vẫn còn mỏng, và số doanh nghiệp Việt chủ động làm việc này thì càng ít.

Khoảng lệch giữa hai điều đó chính là cơ hội. Nó sẽ không mở lâu. Trong SEO, ai vào sớm và làm tử tế thì giữ được vị trí nhiều năm, và không có lý do gì để tin lần này khác đi.

Bắt đầu trong tuần này

Nếu chỉ làm được một việc, hãy làm việc thứ nhất: ngồi xuống ba mươi phút, viết ra mười câu mà khách hàng thật sự hỏi trước khi mua, hỏi ba con AI, ghi lại tên những thương hiệu được nhắc.

Kết quả thường gây bất ngờ theo hai hướng. Có công ty phát hiện mình hoàn toàn vô hình. Có công ty phát hiện mình được nhắc, nhưng kèm một thông tin sai đã cũ vài năm, và đó lại là vấn đề gấp hơn.

Dù rơi vào hướng nào thì bạn cũng vừa có thứ mà hầu hết đối thủ chưa có: một con số gốc để so, và một danh sách rất cụ thể về việc cần làm.