Tự kiểm tra thương hiệu có được AI nhắc không, không tốn đồng nào

Cách nhanh nhất để tự lừa mình trong chuyện này là mở ChatGPT lên rồi gõ tên công ty mình.

AI sẽ trả về một đoạn mô tả nghe khá ổn, bạn gật gù, kết luận "vậy là AI có biết mình", rồi đóng máy. Phép thử đó vô nghĩa, vì khách hàng tiềm năng của bạn không gõ tên bạn. Nếu họ đã biết tên bạn thì họ đâu cần hỏi AI nữa.

Phép thử đúng phải mô phỏng đúng lúc khách chưa biết bạn là ai: họ mô tả vấn đề của họ, và xem AI gợi ý những ai. Bài này là quy trình làm việc đó, mất khoảng ba mươi phút, không cần mua phần mềm nào.

Hai thứ cần đo, đừng gộp

Trước khi bắt tay, cần tách hai chỉ số vì chúng nói hai chuyện khác nhau.

Được nhắc tên là khi AI viết ra tên thương hiệu bạn trong câu trả lời. Nó phản ánh việc tên bạn đã gắn với chủ đề đó trong hiểu biết chung của mô hình.

Được trích dẫn là khi AI dẫn hẳn một đường dẫn cụ thể trên website bạn làm nguồn, thường hiện dưới dạng số chú thích hoặc link kèm theo. Nó phản ánh việc trang đó của bạn được chọn làm căn cứ khi AI đi tra web.

Một thương hiệu có thể được nhắc tên rất nhiều mà không bao giờ được trích dẫn, và ngược lại. Ghi hai cột riêng, đừng cộng chung, vì hai vấn đề đó chữa bằng hai cách khác nhau.

Bước một, viết mười câu hỏi thật

Đây là bước quyết định chất lượng cả phép đo, và cũng là bước hay bị làm ẩu nhất.

Nguyên tắc: không câu nào được chứa tên thương hiệu bạn. Câu hỏi phải là thứ một người chưa biết bạn sẽ gõ.

Lấy câu hỏi từ ba nguồn có sẵn. Nguồn tốt nhất là tin nhắn thật: mở fanpage, Zalo OA, hộp thư, đọc lại sáu tháng gần đây và nhặt những câu khách hỏi trước khi mua. Nguồn thứ hai là đội bán hàng, họ nhớ rõ những câu khách hay vặn. Nguồn thứ ba là chính bạn, thử nghĩ xem nếu mình chưa biết gì về ngành này thì mình sẽ hỏi thế nào.

Nên có đủ bốn loại câu trong mười câu đó:

Câu tìm nhà cung cấp, kiểu "công ty nào làm phần mềm quản lý kho cho doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam". Câu so sánh, kiểu "nên thuê ngoài hay tự xây đội kỹ thuật". Câu hỏi giá, kiểu "chi phí triển khai hết bao nhiêu". Và câu hỏi cách làm, kiểu "quy trình triển khai gồm những bước nào".

Bốn loại này phủ đúng bốn giai đoạn mà khách đi qua trước khi quyết định, nên kết quả cho bạn biết mình vô hình ở giai đoạn nào.

Bước hai, hỏi trên ba nền tảng

Đừng chỉ thử ChatGPT. Ba nền tảng chọn nguồn theo cách khác nhau, và độ trùng lặp giữa chúng thấp hơn nhiều so với người ta tưởng, nên thắng ở một chỗ không có nghĩa là thắng ở chỗ khác.

Tối thiểu nên chạy trên ChatGPT có bật tìm kiếm web, Perplexity, và Google AI Mode hoặc AI Overviews. Nếu có thời gian thì thêm Gemini.

Hai lưu ý để kết quả khỏi bị nhiễu. Thứ nhất, mở cửa sổ ẩn danh hoặc đăng xuất, vì lịch sử trò chuyện của bạn ảnh hưởng tới câu trả lời, và bạn đã nói về công ty mình quá nhiều lần rồi. Thứ hai, hỏi bằng tiếng Việt, đúng cách khách bạn gõ, kể cả khi họ gõ không dấu hay sai chính tả.

Với mỗi câu, ghi lại ba thứ: AI có nhắc tên bạn không, có dẫn link về site bạn không, và tên những thương hiệu nào được nhắc thay vào đó.

Bước ba, ghi vào một bảng

Không cần phần mềm. Một bảng tính Google Sheets là đủ, và có cột cố định thì tháng sau so sánh được.

Sáu cột: câu hỏi, nền tảng, ngày chạy, có nhắc tên mình không, có trích link không, và cột quan trọng nhất là tên các đối thủ được nhắc.

Cột cuối cùng thường là thứ giá trị nhất của cả bài tập. Nó cho bạn danh sách những cái tên mà AI đang coi là câu trả lời mặc định cho ngành bạn. Vào xem họ có gì mà mình không có: họ được nhắc trên báo nào, có bài so sánh nào của bên thứ ba xếp họ vào, cộng đồng nào đang bàn về họ. Đó là bản đồ việc cần làm, do chính AI vẽ hộ.

Cách đọc kết quả

Sau khi chạy mười câu trên ba nền tảng, bạn có ba mươi lượt. Đọc theo ba mức.

Nếu được nhắc dưới ba trên ba mươi lượt, bạn đang gần như vô hình. Đây là tình trạng phổ biến với doanh nghiệp Việt vừa và nhỏ, đừng hoảng. Việc cần làm là dấu vết bên ngoài website, vì một nghiên cứu của Muck Rack trên hơn một triệu câu hỏi cho thấy 85,5% nguồn AI trích dẫn đến từ báo chí và nội dung bên thứ ba chứ không phải web của chính thương hiệu.

Nếu được nhắc từ ba tới mười lượt, bạn đã có chỗ đứng nhưng chưa vững. Xem lại xem mình được nhắc ở loại câu nào. Rất hay gặp trường hợp được nhắc ở câu hỏi cách làm nhưng vắng mặt ở câu tìm nhà cung cấp, tức là AI coi bạn là nguồn kiến thức chứ chưa coi là lựa chọn mua.

Nếu được nhắc trên mười lượt, việc cần làm đổi hẳn: chuyển từ tăng độ phủ sang kiểm tra độ chính xác. Đọc kỹ AI đang nói gì về bạn.

Một lần chạy thật trông như thế nào

Để bớt trừu tượng, đây là kết quả điển hình mà mình hay gặp khi ngồi làm việc này cùng một công ty dịch vụ cỡ vừa.

Câu "công ty nào làm việc này tốt ở Việt Nam" chạy trên ba nền tảng: không nền tảng nào nhắc tên họ, cả ba đều nhắc cùng hai đối thủ, và một nền tảng còn dẫn link về một bài xếp hạng do báo ngành viết.

Câu "chi phí khoảng bao nhiêu" thì cả ba đều trả lời chung chung theo mặt bằng quốc tế, không nhắc ai. Đây là dấu hiệu tốt hơn nó có vẻ: nghĩa là chưa ai chiếm chỗ, và một bài viết bằng tiếng Việt có số thật sẽ có cửa rất lớn.

Câu "quy trình gồm những bước nào" thì một nền tảng dẫn link về đúng một bài hướng dẫn trên website của họ. Đây là chỗ họ đã thắng mà chính họ không biết.

Đọc ba dòng đó cùng lúc là ra ngay bức tranh: công ty này được coi là nguồn kiến thức nhưng chưa được coi là lựa chọn mua, và cửa dễ chiếm nhất trước mắt là nhóm câu hỏi về chi phí. Đó là kết luận có hành động đi kèm, chỉ tốn nửa buổi.

Làm gì với danh sách đối thủ vừa thu được

Cột ghi tên đối thủ thường bị bỏ qua, trong khi nó là phần dùng được ngay.

Lấy hai tới ba cái tên xuất hiện nhiều nhất, rồi tìm xem AI lấy thông tin về họ từ đâu. Cách nhanh nhất là hỏi thẳng nền tảng đó: nguồn nào nói về công ty này, cho tôi đường dẫn. Bạn sẽ nhận về một danh sách rất cụ thể gồm bài báo, bài xếp hạng của bên thứ ba, thảo luận cộng đồng, đôi khi cả video.

Danh sách đó chính là bản đồ việc cần làm. Nếu đối thủ được nhắc vì có mặt trong ba bài so sánh do báo ngành viết, thì việc của bạn không phải viết thêm bài trên website mình, mà là làm sao có mặt trong những bài kiểu đó. Đây cũng khớp với con số 85,5% ở trên: phần lớn thứ AI dựa vào nằm ngoài website của chính thương hiệu.

Chuyện gấp hơn cả việc vô hình

Có một tình huống mà nhiều người không lường trước: AI nhắc tên bạn, nhưng nói sai.

Bảng giá cũ từ hai năm trước. Một dịch vụ bạn đã ngừng. Địa chỉ văn phòng đã chuyển. Tệ hơn nữa là gán nhầm bạn với một vụ việc của công ty khác trùng tên.

Đây gấp hơn chuyện vô hình, vì một câu trả lời sai được nói ra bằng giọng tự tin sẽ được khách tin, và bạn không hề biết. Nếu gặp trường hợp này, việc đầu tiên là tìm xem thông tin sai đó đang nằm ở đâu trên internet, rồi sửa hoặc yêu cầu gỡ tại nguồn gốc. Sửa trên website mình mà nguồn gốc vẫn còn thì AI vẫn tiếp tục đọc bản cũ.

Chạy lại mỗi tháng, cùng bộ câu hỏi

Một lần đo cho bạn một bức ảnh. Đo đều mới cho bạn xu hướng, và xu hướng mới là thứ nói lên việc bạn làm có tác dụng hay không.

Đặt lịch cùng ngày mỗi tháng, dùng đúng bộ mười câu, không đổi câu hỏi. Đổi câu là mất khả năng so sánh. Khi nào muốn thêm câu mới thì thêm vào cuối bảng và theo dõi riêng.

Đừng kỳ vọng thấy thay đổi trong bốn tuần. Dấu vết thương hiệu trên internet là thứ tích tụ chậm, và các nguồn mà AI trích dẫn cũng biến động khá nhiều giữa các tháng. Mốc ba tháng là hợp lý để đánh giá.

Công cụ trả phí, khi nào thì cần

Có một lớp phần mềm mới sinh ra để làm đúng việc này ở quy mô lớn, chạy hàng trăm câu hỏi mỗi ngày, theo dõi thị phần giọng nói, cảnh báo khi có thay đổi. Ahrefs cũng có công cụ kiểm tra miễn phí ở mức cơ bản.

Chúng đáng tiền khi bạn đã có quy trình, có người phụ trách, và cần theo dõi hàng ngày trên nhiều thị trường. Còn với công ty đang ở bước đầu, mười câu hỏi và một bảng tính cho bạn đúng thông tin cần thiết để hành động trong vài tháng tới. Mua công cụ trước khi biết mình muốn đo gì là cách tiêu tiền để có thêm biểu đồ, không phải để có thêm khách.

Sau khi đo xong và biết mình đứng đâu, phần việc tiếp theo là làm cho con số đó nhích lên. Những gì thật sự có bằng chứng, và những gì chỉ là lời đồn, mình viết trong bài làm sao để ChatGPT nhắc đến thương hiệu của bạn.